دکتر محمدرضا مسجدی
شعار امسال سازمان بهداشت جهانی در هفته مبارزه با دخانیات، «مقابله با ترفندهای صنعت دخانیات» است. در حال حاضر سالانه بیش از ۸ میلیون مرگ به علت مصرف مواد دخانی و ۱.۲ میلیون مرگ در افراد غیرمصرفکننده بهویژه کودکان و زنان که ناخواسته در معرض دود دخانیات قرار میگیرند اتفاق میافتد. براساس آمارهای جهانی، مواد دخانی نیمی از مصرفکنندگانش را به کام مرگ میبرد.
پس از تصویب معاهده جهانی کنترل دخانیات در سال ۱۳۸۴ (FCTC) تاکنون ۱۸۳ کشور عضو این معاهده شدهاند. پس از تصویب قانون جامع کنترل دخانیات در ایران (در سال ۱۳۸۵) متأسفانه شرایط کنونی جامعه، همچنان نمای قابلقبولی در این زمینه نشان نمیدهد. طبق همین قانون، هرگونه تبلیغ مستقیم و غیرمستقیم مصرف دخانیات ممنوع بوده و جریمه نقدی دارد، همچنین عرضه هرگونه مواد دخانی با طعم و عطرهای مختلف بر اساس آییننامهها و دستورالعملهای مصوب ممنوع است ولی همچنان شاهد گسترش عرضه و همهگونه تبلیغات در فضای مجازی، سینمای خانگی و برپایی اماکن جذاب و نمایشی فروش مواد دخانی در جایجای کشور هستیم.
وضعیت کنونی در کشور، نگرانکننده است. گسترش استعمال دخانیات میان بانوان و دختران جوان در سالهای اخیر، افزایش دهشتناک بین ۴۰ تا ۱۳۵ درصد را نشان میدهد، سن مصرف به کمتر از ۱۵ سال رسیده و تبلیغات و عرضه آسان مواد دخانی، جوانان را هدف قرار میدهد. هیچ فرآورده مواد دخانی، کمخطرتر یا کمضررتر از دیگری نیست و در کنار سیگار، قلیان، سیگار برگ و پیپ؛ نمونههای حرارتی و بیدود، ویپها، بیدی، کرتک و بستههای دهانی نیکوتین (کیسه نیکوتین) همگی جزو عوامل ایجاد سرطان، بیماریهای قلبی عروقی، بیماریهای تنفسی و دروازه ورود به اعتیاد به سایر مواد و همچنین دریچه بزهکاریها به شمار میرود.
تبلیغ سیگارهای کمخطر یا فرآوردههای جدید بهعنوان کمضرر، ترفند و دروغ شناختهشده مافیای جهانی دخانیات است و بررسیها نشان میدهد گلیسیرول، پیریدین، اتیلن گلیکول، تری سولفید استون، متیل گلیوکسال و فلزات سنگین مانند قلع و نیکل و سرب، مواد زیانبخش و سمی جدی موجود در این فرآوردهها هستند. بهعلاوه مواد دیگری از این فرآوردهها جدا شده که در سیگار معمولی یافت نمیشود و زیانهای جدیدی برای سلامتی به همراه دارد. در آزمایشگاههای تخصصی، حتی در فرآوردههای تبلیغشده بهعنوان بدون نیکوتین نیز نیکوتین یا مشتقات و مواد مشابه آن یافت شده است.
طی ۵/۲ سال اخیر با ایجاد «میز کنترل دخانیات» در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۵ بسته سیاستی برای آموزشوپرورش، آموزش عالی، فضای مجازی، رسانهها و اماکن عمومی تهیه و پس از تصویب در بهمنماه ۱۴۰۴ توسط ریاست محترم جمهوری به دستگاههای ذیربط ابلاغ شده است. با تصویب این ۵ بسته، کشور ما به لحاظ اسناد بالادستی، پیشگام و پیشران آرمان «نسل بدون دخانیات» خواهد شد که برنامه آن تدوین و با عنوان طرح پاد (پیشگیری از استعمال دخانیات) در برخی مدارس اجرا شده است.
«میم» مدرسه بهعنوان کانون حرکت، به منزل (م)، مسجد (م)، محله (م) و منطقه (م) وصل شده و بهسوی شهرهای بدون دخانیات ادامه پیدا میکند. نمونههای عملیاتی این طرح در شهرستانهای ورامین، رباطکریم و قم اجرایی و با ابلاغ وزیر محترم آموزشوپرورش به ۱۰۰ شهرستان کشور گسترش دادهشده است.
رسیدن به اهداف پروژه «نسل بدون دخانیات» که از نیوزیلند و استرالیا شروعشده و به کانادا رسیده، اخیرا توسط اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۳۵ در دستور کار قرارگرفته و کشور فنلاند، دستیابی به این آرمان را تا سال ۲۰۳۰ تدوین کرده است. همه جهان در برابر هجوم غولآسای مافیای مهدد سلامت دخانیات، متعهدانه در حال حرکت به جلو هستند و ما هم امیدواریم با استفاده از این الگوها و با توجه به اسناد بالادستی قوی، شاهد فضای سالمتر و امیدبخشتری در کشورمان باشیم.
